BS Lê Hữu Lễ thường gặp người bệnh đến khám với câu nói: "Tôi bị chóng mặt, không biết có sao không." Câu hỏi của gia đình thường là đây có phải bệnh tai, hay phải lo chuyện ở đầu, ở tim. Phần lớn là bệnh tai và chữa được. Nhưng có một số ít trường hợp cần đi cấp cứu ngay, và bài này giúp anh chị phân biệt.
Chóng mặt là gì, và có mấy kiểu?
Người bệnh dùng chữ "chóng mặt" cho nhiều cảm giác khác nhau. Hỏi kỹ để biết đúng kiểu sẽ giúp bác sĩ đi nhanh hơn.
- Quay tròn: thấy nhà cửa, đồ vật xoay, hoặc thấy mình đang xoay.
- Choáng váng, bềnh bồng: như sắp xỉu, tối sầm khi đứng dậy.
- Mất thăng bằng: đi loạng choạng, phải vịn tường dù đầu không quay.
Kiểu quay tròn thường liên quan đến tai trong, là nơi giữ thăng bằng cho cơ thể. Kiểu choáng váng khi đứng dậy lại hay liên quan đến huyết áp, thiếu nước, thuốc đang dùng hoặc thiếu máu.
Chóng mặt do tai thường như thế nào?
Nguyên nhân hay gặp nhất là sỏi tai. Những hạt canxi nhỏ trong tai trong bị lạc chỗ, nên mỗi lần đổi tư thế đầu là não nhận tín hiệu sai.
- Cơn quay xuất hiện khi nằm xuống, trở mình, ngửa đầu hoặc cúi nhặt đồ.
- Mỗi cơn ngắn, chỉ khoảng vài chục giây đến một phút, rồi dịu.
- Thường không kèm nghe kém, không méo miệng, không yếu tay chân.
Bác sĩ chẩn đoán bằng cách hỏi bệnh và làm nghiệm pháp đổi tư thế đầu, người bệnh không cần chụp gì trong phần lớn trường hợp. Điều trị là nghiệm pháp đưa sỏi về đúng chỗ, thường chỉ vài phút. Thuốc chống chóng mặt chỉ làm dịu cơn, không đưa sỏi về đúng chỗ, nên với sỏi tai người bệnh thường không cần uống thuốc kéo dài. Các nguyên nhân khác như viêm dây thần kinh tiền đình hay bệnh Ménière cần bác sĩ phân biệt dựa trên hỏi bệnh và thính lực.
Những dấu hiệu chóng mặt cần đi cấp cứu ngay
Một số cơn đột quỵ ở phần sau của não chỉ biểu hiện bằng chóng mặt, nhất là ở người có huyết áp cao, tiểu đường, rung nhĩ hoặc hút thuốc. Gia đình nên đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu ngay khi chóng mặt đi kèm một trong các dấu hiệu sau:
- Méo miệng, nói khó, nói ngọng.
- Yếu hoặc tê một bên tay chân.
- Nhìn đôi, mờ mắt đột ngột.
- Đau đầu dữ dội, khác mọi lần.
- Không thể ngồi hoặc đứng vững dù đã nhắm mắt nằm yên.
- Ngất, đau ngực, tim đập rất nhanh.
Không nên chờ qua đêm xem có tự hết hay không. Việc phân biệt chóng mặt do tai với đột quỵ cần bác sĩ khám trực tiếp, và nhiều khi cần chụp hình ảnh não.
Khi nào nên đi khám Tai Mũi Họng?
Anh chị nên đưa người thân đi khám khi chóng mặt tái đi tái lại, ảnh hưởng đến đi lại, hoặc làm người bệnh sợ ngã. Nghe kém hoặc ù tai xuất hiện đột ngột ở một bên, kèm chóng mặt, thì nên đi khám trong ngày. Có thể xem thêm bài ù tai, nghe kém: khi nào đưa bố mẹ đi khám. Nếu cần sắp xếp buổi khám, xem cách tìm bác sĩ Lễ và khi nào nên tới.
Trong lúc chờ khám, gia đình nên làm gì?
- Cho người bệnh ngồi hoặc nằm yên, đứng dậy từ từ, có người đỡ.
- Không tự lái xe, không leo thang, không tắm một mình khi đang chóng mặt.
- Không tự mua thuốc uống kéo dài khi chưa biết nguyên nhân.
- Ghi lại: cơn xảy ra lúc nào, kéo dài bao lâu, có nghe kém, ù tai, nôn không, và các thuốc đang dùng. Ghi chú này giúp bác sĩ rất nhiều.
BS Lê Hữu Lễ mong gia đình đừng coi chóng mặt là chuyện nhỏ nhưng cũng đừng quá hoảng sợ. Chóng mặt kèm dấu hiệu thần kinh thì đi cấp cứu ngay. Còn lại, đi khám sớm sẽ giúp tìm đúng nguyên nhân và chữa đúng cách.
