Có cần mổ không? Cách cùng bác sĩ đưa ra quyết định

BS Lê Hữu Lễ, chuyên khoa Tai Mũi Họng, hiểu rằng câu hỏi "Có cần mổ không?" thường không chỉ là câu hỏi về một thủ thuật. Đằng sau đó là lo về đau, chi phí, thời gian nghỉ, khả năng hồi phục và trách nhiệm của con cái hoặc người bạn đời khi quyết định cho người thân.

Không có một câu trả lời chung cho mọi bệnh. Cùng một tên bệnh nhưng mức độ triệu chứng, hình ảnh tổn thương, bệnh nền và mong muốn của mỗi người có thể khác nhau. Vì vậy, điều quan trọng là hiểu vì sao bác sĩ đề nghị mổ, mục tiêu của việc mổ là gì và còn lựa chọn nào khác.

Khi nào bác sĩ thường cân nhắc có cần mổ không?

Phẫu thuật thường được đặt ra khi điều trị nội khoa không đạt kết quả, khi bệnh gây ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống hoặc khi cần xử lý một tổn thương không thể giải quyết bằng thuốc.

Ví dụ, người bệnh có thể được tư vấn mổ khi tình trạng tắc nghẽn làm khó thở kéo dài, viêm tái diễn nhiều lần, khối u cần lấy mẫu hoặc lấy bỏ, hoặc cấu trúc bất thường gây ảnh hưởng rõ đến chức năng.

Điều đó không có nghĩa là đã được tư vấn mổ thì phải mổ ngay. Có những trường hợp cần mổ sớm, nhưng cũng có những trường hợp có thể theo dõi hoặc điều trị thuốc trước.

Gia đình nên hỏi gì trước khi quyết định mổ?

Người nhà có thể chuẩn bị vài câu hỏi đơn giản trước buổi khám. Việc này giúp cả gia đình hiểu rõ hơn và tránh cảm giác phải quyết định vội. Nếu cần sắp xếp buổi khám để trao đổi, xem cách tìm bác sĩ Lễ khi đến khám.

• Chẩn đoán hiện tại là gì, bác sĩ dựa vào đâu để kết luận?
• Mục tiêu của cuộc mổ là giảm triệu chứng, điều trị nguyên nhân hay lấy mẫu xét nghiệm?
• Nếu chưa mổ, tình trạng có thể diễn tiến như thế nào?
• Có lựa chọn điều trị bằng thuốc hoặc theo dõi không?
• Mổ dự kiến mang lại lợi ích gì và giới hạn của nó là gì?
• Những rủi ro thường gặp, thời gian nằm viện và hồi phục ra sao?
• Người bệnh cần chuẩn bị gì nếu quyết định mổ?

Một cuộc trao đổi tốt không cần dùng nhiều từ chuyên môn. Nếu chưa hiểu, gia đình hoàn toàn có thể xin bác sĩ giải thích lại bằng ngôn ngữ dễ hiểu.

Đừng chỉ nghe một câu "cần" hoặc "không cần"

Quyết định phẫu thuật thường cần nhìn cả bức tranh. Người bệnh bị triệu chứng gì, nặng đến đâu, đã điều trị gì, có bệnh tim mạch, tiểu đường hay đang dùng thuốc chống đông không? Khả năng chăm sóc sau mổ ở nhà thế nào? Người bệnh mong muốn cải thiện điều gì nhất? Nếu chọn mổ, gia đình cũng nên biết tái khám sau ra viện để làm gì, vì đó là một phần của kế hoạch điều trị.

Với người lớn tuổi hoặc người có nhiều bệnh nền, việc đánh giá trước mổ càng quan trọng. Mục tiêu là chọn phương án phù hợp và an toàn, không phải cứ làm được là phải làm.

Ngược lại, nếu bác sĩ giải thích rõ rằng trì hoãn có thể làm bệnh khó điều trị hơn, gia đình cũng nên cân nhắc nghiêm túc thay vì chỉ chờ triệu chứng tự hết.

Vai trò của người nhà khi cùng quyết định mổ

Người bệnh đôi khi nghe nhiều thông tin cùng lúc nên dễ lo hoặc quên. Người nhà có thể ghi lại các ý chính, mang theo danh sách thuốc đang dùng, bệnh cũ và các kết quả xét nghiệm trước đó.

Sau khi nghe tư vấn, nếu chưa cần quyết ngay, gia đình có thể về trao đổi bình tĩnh. Quyết định tốt thường là quyết định người bệnh hiểu và đồng thuận, không phải quyết định được đưa ra vì quá hoảng sợ.

Không nên dựa hoàn toàn vào trải nghiệm mổ của người quen, video trên mạng hoặc quảng cáo. Hai người có thể cùng một bệnh nhưng hoàn cảnh điều trị rất khác nhau.

BS Lê Hữu Lễ mong người bệnh và gia đình xem quyết định mổ là một cuộc trao đổi rõ ràng với bác sĩ. Hiểu đúng bệnh, biết lợi ích và giới hạn của từng lựa chọn sẽ giúp gia đình an tâm hơn khi chọn hướng điều trị.